Ongo Nekativi ko e ‘ITA′ (Anger) – hoko atu…

Fa’u ‘e Faifekau Mosiana Fisi’ipeau

Taipe & ‘Etita: Linda Tu’ulakitau

Folofola: Nomipa 20:1-13.

3. Resentment – ‘Ita Loto Kona

Ko e ‘ita loto kona′, ko e fa’ahinga ‘ita ‘oku te tukuloto’i loto mamahi ‘i ha taimi lōloa. Pea ko e ‘ita ko ia′, ‘oku nofo ia ‘i hoto loto′ ‘o te ‘ukuma fakalongolongo  mo fakapopona ‘i hoto loto.′ ‘Ikai te ke puhi’i mai ki tu’a – ka ‘oku sitō hake sitō hifo pē ‘i hoto loto′, ‘o ne fakatupu ha loto kona faka’ulia ‘iate koe.

Kapau tetau sio kia Luke 15:28-30 – ki he taimi na’e loto mamahi ai ‘a e foha lahi′ ki he’ene tamai′, ‘a ‘ene talitali lelei ‘a hono tehina′ ‘a e foha maumau koloa.′ Na’a ne hanu hanu mo mamahi ki he tamai′ (kātaki ‘o ke toki lau ‘a e Folofola′).

Ko e ‘ita loto kona′, ‘oku ne maumau’i ho ‘ulungaanga feveitokai’aki′, pea ne faka’auha ho vaha’angatae′ pea mo ho’o feohi mo e kakai kehe.′ Ko e ‘ita ia ‘oku kia kekeva. He’ikai to e lava ‘o tukulolo ho’o ‘ita′ ki ha taha, ‘o a’u he’ikai ke to e ‘i ai hao friends pe famili – pea ‘e iku ki ho’o nofo li’ekina tokotaha pē koe ia ‘i mamani.

4. Indignation – Ko e ‘Ita pe Mamahi ‘i ha Anga Fākatu’a

‘Oku fakamatala’i ko e ‘ita totonu′ ‘eni. ‘Oku fakatupu ia ‘i ha’ate sio ki ha taha, pe ko ha me’a ‘oku mahu’inga kia kitautolu, ka ‘oku ngaohikovi’i pea fakamamahi’i kinautolu ta’etotonu. Ko e fa’ahinga ‘ita ia ko ‘eni′ ‘oku ‘ata’atā ‘aupito mei he ‘ita lili′ (rage), ‘ita kakaha′ (wrath), ‘ita kona′ (resentment). ‘Oku taumu’a ‘a e ‘ita ia ko ‘eni′ ki he palopalema′ ‘o ‘ikai ko e tangata.′ Ko e ‘ita ia ‘oku mapule’i ‘o ‘uhinga ke fakatonutonu, langa’i hake, pea fakahā ‘a e me’a totonu′ ‘i he ‘uhinga totonu mo e founga totonu.

‘Oku talamai ‘e he kosipeli′ ‘a e fa’a ‘ita ‘a Sisu ‘i he ngaahi me’a lahi ‘oku hoko′, ka ko e ‘ita lelei ‘o taumu’a lelei, ke fakatonutonu ‘a e ngaahi ngāue hala.′ Pea ke fakalelei’i ‘a e ngaahi ‘ulungaanga kovi na’e fakahoko ‘e he kakai.′

Ma’ake 3:1-6 (kātaki toki lau ‘a e Folofola′). Ko e Folofola eni ki he fakamo’ui ‘e Sisu ‘a e tangata nima mate′ ‘i he sinakoke′ (v.5). Na’e sio ‘a Sisu kiate kinautolu ‘i he ‘ita (indignation). Na’a ne fakahaā’i ‘ene ‘ita′:

  • Na’e ‘ikai te ne fakapaaki ‘i ha ‘ita lili (rage).
  • Na’e ‘ikai te ne ui hifo ha afi mei hevani ‘i ha loto sauni (wrath).
  • Na’e ‘ikai te ne ma’u ha loto ‘ita kona (resentment).
  • Na’e ‘ikai te ne fakapulipuli’i ‘ene ‘ita′ (indignation).

Ka ko Sisu′, na’a ne tokanga ‘aupito ke ne fili ha ngaahi lea totonu, mo fe’unga mālie ke hoko ko e fakatafenga ma’a ‘o ‘ene ‘ita.′ ‘O ne tuku mai ‘i ha founga mātu’aki pule’i lelei. Na’e ‘ikai te ne tuku mai ‘i ha founga tenau to e lava ‘o fakafetau atu ki ai.

‘Oku ‘i ai ha founga ‘e 2 ‘e lava ai ‘a e kakai′ ‘o pukepuke pe handle ‘enau ‘ita.′

  1. Ko ho’o lolomi pe ‘ukuma’i ho’o ‘ita′, ko e founga ia ho’o faka’ikai’i′. Kapau te ke faka’ikai’i ‘e koe ‘oku ‘ikai te ke ‘ita, pea te ke tukunoa’i leva ‘e koe ‘oku ‘ikai ha me’a ia ‘e hoko. Pea ‘e iku hola atu ia meiate koe. Koe’uhí he ko e kau ‘ukuma′ ‘oku nau ongo’i ‘a e mālohi (power) faka’auha ‘o e ‘ita′, pea nau feinga ke ta’ofi. Ka ‘oku ‘ikai ko ha founga mo’uilelei ia ki hono pukepuke ‘o e ‘ita′.

Ko e ‘ita′ ko e fa’ahinga ongo (emotion) ia ‘oku faingata’a ke fakangalo’i pe faka’ikai’i (deny). ‘I he ‘ita ‘oku ke feinga ke lolomi pe ‘ukuma’i′, ‘oku ke fakakaukau koe ‘oku ke tanu ke mate. ‘Ikai, ‘oku ke tanu mo’ui pē ‘e koe. ‘E mapuna hake ia mei hono fo’i fa’itoka′ ‘i ha founga ia ‘e taha, ‘o ne uesia ‘e ia ho ‘atamai′, pe ko e tu’unga ‘o ho’o fakakaukau′, pea te ne uesia ‘e ia he founga kehekehe ho sino.′ Ko e ‘ita lolomi′ ‘oku hangē ia ‘oku fa’o ki ha hina′ – ‘ohovale pē kuo pahū ‘o ‘auha ki tu’a ‘o lavea ha ni’ihi tonuhia, taimi lahi ko e ni’ihi ‘oku ke ‘ofa ai′ (your loved ones).

Ko e ‘ita lolomi′ mo e ‘ita ‘oku ‘ukuma’i′, ‘oku ‘ikai ko e founga lelei taha ia ke te ngāue’aki ki he ‘ita′. Ko ia ai, ‘e anga fēfē ho’o fakahā ho’o ‘ita′?

2. ‘Ita ‘oku Fakahāhā (Expressing Anger)

Tau lau mei he Folofola′ ‘otau ‘ilo ai na’e ‘i ai ‘a e palopalema ‘o Mosese he me’a ko e ‘ita. ‘Ia ‘Ekisoto 2:11-14, na’e tamate’i ai ‘e Mosese ‘a e tangata ‘Isipite na’a ne taa’i ‘a e tangata Hepelū ‘o ne tanu ‘i he ‘one’one.′ ‘Aho hoko′, na’e fuhu ha ongo tangata Hepelū, pea ne ‘alu atu ‘o ta’ofi, pea taliange ‘e he tangata na’e halaia′, “ko hai na’a ne fakanofo koe ko e ‘eiki, mo e fakamaau kiate kimautolu′? ‘Oku ke pehē ‘apē ke ke tāmate’i au ‘o hangē ko ho’o tamate’i ‘a e ‘Isipite′?

‘Ekisoto 32:19&20…’i he’ena mamata ki he kafi koula′ na’e ‘ita ‘a Mosese ‘o ne pe’ehi [tolongi] ‘a e ongo maka ‘o e Fekau ‘e Hongofulu.′ Pea ne to’o ‘a e kafi′ ‘o tutu ‘i he afi′…”

Pea ko e Folofola ‘o e ‘aho ni′ – Nomipa 20:1-13. Ko ‘ene ‘ita he lāunga ‘a e kakai′ he fieinua′, pea ‘ikai ke lea ki he maka′ ke puna mei ai ha vai ke inu mei ai ‘a e kakai′ ‘o fakatatau ki he fekau ‘a Sihova′, ka na’a ne hiki hono tokotoko′ ‘o ne taā’i ‘aki tu’o ua ‘a e maka′, pea toki puna mei ai ‘a e vai ‘o inu ‘a e kakai.′

Ko e fehu’i′, ‘e anga fēfē ho’o tali ki he ‘ita′ ka fakaasi atu ho matapā′ ‘o ne faka’amu ke ne ma’u koe? Te ke tuku ke hū atu? Pe te ke ikuna’i ia?

Te u ‘oatu ‘a e tali ki ai′ ‘i he’etau Folofola tefito ‘o e uike kaha’u.′ Mālō ‘aupito ho’omou me’a mai′, ka tau ngata heni he uike ni. Ka mou me’a ā.

‘Ofa ke fai tāpuekina ‘a e Tonga kotoa ‘i Tonga pe ko ha feitu’u pē he kolopē′ ‘e he ‘Otua Mafimafi.′

Tu’a’ofa atu mo e lotu,

Mei he GBG Ministry

Mosiana Fisi’ipeau.

Be the first to comment

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.